Rondleidingen

Zondagmiddagrondleiding in de Stevenskerk

Van mei tot en met oktober verzorgen leden van de Stevenskring bijna iedere zondag om 14.00 uur een gratis rondleiding of lezing. Die zal ongeveer een uur duren. Naast de algemene informatie over de kerk krijgt steeds een speciaal thema de aandacht. Zie voor een volledig overzicht de agenda.

Zondagmiddagrondleidingen - 14.00-15.00 uur - kalender 2014
18 mei Van Preekstoel tot Prinsenbank
25 mei Van een graftombe, een familieruzie en de duivel 
8 juni Katholieke sporen in een protestantse kerk
15 juni De bouwgeschiedenis van de Stevenskerk
22 juni Orgels in de Stevenskerk
29 juni Van Preekstoel tot Prinsenbank
6 juli Begraven in de Stevenskerk
20 juli Katholieke sporen in een protestantse kerk
27 juli Rondje om de Stevenskerk
3 augustus Restauratie van de Stevenskerk
10 augustus Orgels in de Stevenskerk
17 augustus Katholieke sporen in een protestantse kerk
24 augustus Begraven in de Stevenskerk
7 september Van Preekstoel tot Prinsenbank
21 september De restauratie van de Stevenskerk (Powerpoint)
28 september Van een graftombe, een familieruzie en de duivel
5 oktober Katholieke sporen in een protestantse kerk
12 oktober Orgels in de Stevenskerk
19 oktober Rondje om de Stevenskerk
26 oktober De bouwgeschiedenis van de Stevenskerk

 

De bouwgeschiedenis van de Stevenskerk

In 1273 werd op de Hundisheuvel een bescheiden, in laatromaanse stijl opgetrokken kerk ingewijd. Toen na jaren de kerk te klein werd voor de groeiende stadsbevolking, bouwde men in fasen een geheel nieuwe kerk om de bestaande heen.Dit begon in de veertiende eeuw met een aanzienlijk uitbreiding van het koor en verhoging van de zijbeuken. In de zestiende eeuw voegde men een driebeukig transept en de Heilig-Grafkapel toe waarmee de kerk haar huidige omvang bereikte. Bij het bombardement op Nijmegen in februari 1944 werd de kerk zwaar beschadigd, daarna grondig gerestaureerd en in 1969 weer in volle glorie door prins Claus heropend.

Katholieke sporen in een protestantse stevenskerk

Hoewel bij de overgang naar de Reformatie de kerk grondig werd ontdaan van alles wat herinnerde aan de katholieke tijd, zijn er toch nog wel sporen uit die periode te vinden. In de Heilig-Grafkapel, de laatste uitbreiding van de kerk uit het midden van de zestiende eeuw,,bevinden zich nog delen van de oude beschildering. Aan de kooromgang herinneren frescodelen aan het oorspronkelijke sacramentshuis en de bakkerskapel. En dan is er natuurlijk de afbeelding van de wel heel bijzondere Sint Ontcommer.

Van preekstoel tot prinsenbank

Toen de oorspronkelijk katholieke kerk werd overgenomen door de protestanten, verdween het oorspronkelijk kerkmeubilair. Daarvoor in de plaats kwam een nieuwe, in renaissancestijl uitgevoerde aankleding van de kerk. Het middelpunt van de tot preekkerk gewijzigde kerk werd een prachtige kansel, omgeven door een mooi doophek. Ook kwamen er rijkversierde tochtportalen en luifelbanken.Voor de verlichting zorgden een grote serie kaarsenkronen, die nog steeds voorzien zijn van echte kaarsen.

Begraven in de Stevenskerk

Tot het begon van de negentiende eeuw was het in Nederland toegestaan om de overledenen in de kerk te begraven. Een graf in de kerk zorgde natuurlijk voor een veel grotere status dan een op het kerkhof. Zo zijn er nog vele grafstenen bewaard die herinneren aan de Nijmeegse notabelen uit vroeger eeuwen. Het belangrijkste graf is dat van de in 1469 overleden Catharina van Bourbon, de echtgenote van hertog Adolf van Gelre. Haar zoon Karel plaatste omstreeks 1512 de nog bestaande praaltombe boven haar laatste rustplaats. De jongste steen dateert uit 2002. Bij gelegenheid van het 250-jarig bestaan van de Nijmeegse vrijmetselaarsloge Sint Lodewijk kwam er op het koor een gedenksteen voor Ludwig von Sachsen-Hildburghausen, de stichter van de loge.

Orgels in de Stevenskerk

De Stevenskerk is in het bezit van vier orgels. Tegen de torenwand troont het majestueuze front van het orgel dat de vermaarde Ludwig König tussen 1774 en 1776 bouwde. Het telt 3600 pijpen, 54 registers, drie manualen en een pedaal. Het instrument is vervat in een prachtige kast, rijk versierd met beeldhouwwerk. Op dit orgel worden geregeld concerten gegeven, die vele enthousiaste bezoekers trekken. In het koor staat eenzeventiende-eeuws , tien registers tellend orgeltje, dat in 1965 werd aangekocht. De Noorderkapel beschikt over het Clerinx-orgel uit de tweede helft van denegentiende eeuw. In de Zuiderkapel valt het Van Assendelft-orgel te bewonderen, dat dateert uit het midden van de achttiende eeuw.

Een rondje om de stevenskerk

Niet alleen de Stevenskerk is de moeite van een bezichtiging waard, ook het Stevenskerkhof biedt heel wat bewonderenswaardigs. Als we door de uit de zestiende eeuw daterende kerkboog zijn gegaan, zien we aan onze linkerhand de Latijnse school. Het zestiende-eeuwse gebouw is voorzien van apostelbeelden, die verwijzen naar de tijd dat Nijmegen kerkrechtelijk ressorteerde onder de aartsbisschop van Keulen met de St. Apostelnkerk. De verheffing van de Sint Steven tot kapittelkerk in 1475 was de reden voor de bouw van een reeks huizen ter huisvesting van de aan dat kapittel verbonden kanunniken. De geheel vervallen huisjes zijn een jaar of veertig geleden weer in hun oude luister hersteld. Moderne beelden van Mariken en Moenen, de hoofdpersonen uit het beroemde mirakelspel Mariken van Nieumeghen, treffen we aan op de Grote markt en op de trappen naar de Stikke Hezelstraat.

Van een tombe, een familieruzie en de duivel

Tijdens de restauratie na de Tweede Wereldoorlog is er een geheel nieuw betonnen souterrain gebouwd en zijn alle graven in de kerk geruimd. Met één uitzondering: dat van Catharina van Bourbon (1440-1469). Zij was getrouwd met Adolf, de hertog van Gelre, die we ook kennen uit Mariken van Nieumeghen. De strijd om de macht met zijn vader Arnold is de historische achtergrond van dit toneelstuk.Voor de Stevenskerk heeft Catharina van Bourbon grote verdiensten gehad. Na vele vergeefse pogingen van onder anderen pastoor Johannes Vijgh en de bekende prediker pater Brugman om de kerk tot kapittelkerk te laten verheffen is het uiteindelijk aan haar bemoeienis en vooral aan haar testament te danken dat de Stevenskerk in 1475 als zodanig werd aangewezen. Om haar te eren werd zij begraven op de voornaamste plaats in de kerk: vlak voor het hoofdaltaar.Omstreeks 1512 liet haar zoon Karel boven haar graf de monumentale tombe plaatsen, die nu nog een der pronkstukken is van de Stevenskerk.Catharina van Bourbon was de schoondochter van Katharina van Kleef. Aan haar en speciaal aan haar getijdenboek was eind 2009 in Het Valkhof een speciale tentoonstelling gewijd.

De restauratie van de stevenskerk (Powerpoint lezing)

Het ontbreken van geld voor het onderhoud van de Stevenskerk is een onderwerp dat de laatste maanden meermalen de plaatselijke pers gehaald heeft. Maar er is niets nieuws onder de zon, want al in 1895 wordt in een landelijk tijdschrift geschreven dat de kerk er bij staat “als een invalide in lompen gehuld”. Ook toen was onder andere geldgebrek de oorzaak van achterstallig onderhoud. In 1940 begint men eindelijk met het restauratiewerk. Het bombardement van Nijmegen op 22 februari 1944 maakt alles in een klap ongedaan. Weliswaar blijft de structuur van de Stevenskerk intact, maar de ravage is enorm. Pas in 1948 kan een begin gemaakt worden met de restauratie, die duurt tot september1969. Het verhaal over deze periode wordt verteld met behulp van afbeeldingen uit die tijd.